> For the complete documentation index, see [llms.txt](https://linux-yonetimi.veriteknik.net.tr/llms.txt). Markdown versions of documentation pages are available by appending `.md` to page URLs; this page is available as [Markdown](https://linux-yonetimi.veriteknik.net.tr/user-space/systemd/servislerin-yoenetimi.md).

# Servislerin Yönetimi

`systemd` init sisteminde, servisleri ve diğer sistem birimlerini (units) yönetmek için kullanılan ana komut `systemctl`'dir. Bu komut, eski `service`, `chkconfig`, `update-rc.d` gibi araçların işlevlerini birleştirir ve daha tutarlı bir arayüz sunar. Komutların çoğu `sudo` yetkisi gerektirir.

## Temel Servis Yönetimi Komutları

Aşağıda `<servis_adı>` yerine yönetmek istediğiniz servisin adını (örn. `sshd`, `nginx`, `apache2`) yazmalısınız. `.service` uzantısı genellikle isteğe bağlıdır.

* **Servisi Başlatma (`start`):**\
  Bir servisi hemen başlatır.

  ```bash
  sudo systemctl start <servis_adı>
  ```
* **Servisi Durdurma (`stop`):**\
  Çalışan bir servisi hemen durdurur.

  ```bash
  sudo systemctl stop <servis_adı>
  ```
* **Servisi Yeniden Başlatma (`restart`):**\
  Servisi durdurur ve ardından yeniden başlatır. Yapılandırma değişikliklerinden sonra veya servisin takılması durumunda kullanılır.

  ```bash
  sudo systemctl restart <servis_adı>
  ```
* **Yapılandırmayı Yeniden Yükleme (`reload`):**\
  Servise, yapılandırma dosyalarını yeniden okumasını söyler. Bu işlem genellikle servisi durdurmadan yapılır, ancak tüm servisler `reload` işlemini desteklemez.

  ```bash
  sudo systemctl reload <servis_adı>
  ```

  Eğer servis `reload` desteklemiyorsa, genellikle `restart` kullanmak gerekir.
* **Koşullu Yeniden Başlatma (`try-restart`):**\
  Sadece servis zaten çalışıyorsa yeniden başlatır.

  ```bash
  sudo systemctl try-restart <servis_adı>
  ```
* **Koşullu Yeniden Yükleme (`reload-or-restart`):**\
  Servis `reload` destekliyorsa yeniden yükler, desteklemiyorsa yeniden başlatır.

  ```bash
  sudo systemctl reload-or-restart <servis_adı>
  ```

## Servis Durumunu Kontrol Etme

* **Detaylı Durum (`status`):**\
  Bir servisin mevcut durumunu (aktif/pasif, etkin/devre dışı), PID'sini, bellek/CPU kullanımını ve en son günlük (log) mesajlarını gösterir.

  ```bash
  systemctl status <servis_adı>
  ```

  Çıktıdan `q` tuşu ile çıkılır.
* **Aktif mi? (`is-active`):**\
  Servisin o anda çalışıp çalışmadığını kontrol eder. Genellikle betiklerde kullanılır. Çıktısı `active` veya `inactive` (veya `activating`, `failed` vb.) olur.

  ```bash
  systemctl is-active <servis_adı>
  ```
* **Başlangıçta Etkin mi? (`is-enabled`):**\
  Servisin sistem başlangıcında otomatik olarak çalışacak şekilde etkinleştirilip etkinleştirilmediğini kontrol eder. Çıktısı `enabled`, `disabled`, `static` (manuel olarak başlatılamaz/durdurulamaz ama başka unit'ler tarafından kullanılabilir), `masked` vb. olur.

  ```bash
  systemctl is-enabled <servis_adı>
  ```
* **Başarısız mı? (`is-failed`):**\
  Servisin hata durumunda olup olmadığını kontrol eder.

  ```bash
  systemctl is-failed <servis_adı>
  ```

## Servisleri Başlangıçta Etkinleştirme/Devre Dışı Bırakma

* **Etkinleştirme (`enable`):**\
  Bir servisin sistem başlangıcında otomatik olarak çalışmasını sağlar. Gerekli sembolik linkleri oluşturur.

  ```bash
  sudo systemctl enable <servis_adı>
  ```

  `--now` seçeneği ile hem etkinleştirip hem de hemen başlatabilirsiniz:

  ```bash
  sudo systemctl enable --now <servis_adı>
  ```
* **Devre Dışı Bırakma (`disable`):**\
  Bir servisin sistem başlangıcında otomatik olarak çalışmasını engeller. Gerekli sembolik linkleri kaldırır. Servis o anda çalışıyorsa durdurmaz.

  ```bash
  sudo systemctl disable <servis_adı>
  ```

  `--now` seçeneği ile hem devre dışı bırakıp hem de hemen durdurabilirsiniz:

  ```bash
  sudo systemctl disable --now <servis_adı>
  ```
* **Maskeleme (`mask`):**\
  Bir servisi tamamen devre dışı bırakır. Servis manuel olarak veya başka bir servisin bağımlılığı olarak bile başlatılamaz. Bu işlem, genellikle `/etc/systemd/system/` altına servisin unit dosyasını `/dev/null`'a yönlendiren bir sembolik link oluşturarak yapılır.

  ```bash
  sudo systemctl mask <servis_adı>
  ```
* **Maskeyi Kaldırma (`unmask`):**\
  Maskelenmiş bir servisin maskesini kaldırır, ancak servisi otomatik olarak etkinleştirmez.

  ```bash
  sudo systemctl unmask <servis_adı>
  ```

`systemctl`, systemd sistemlerde servisleri ve diğer unit'leri yönetmek için merkezi ve güçlü bir araçtır.