# Servislerin Yönetimi

`systemd` init sisteminde, servisleri ve diğer sistem birimlerini (units) yönetmek için kullanılan ana komut `systemctl`'dir. Bu komut, eski `service`, `chkconfig`, `update-rc.d` gibi araçların işlevlerini birleştirir ve daha tutarlı bir arayüz sunar. Komutların çoğu `sudo` yetkisi gerektirir.

## Temel Servis Yönetimi Komutları

Aşağıda `<servis_adı>` yerine yönetmek istediğiniz servisin adını (örn. `sshd`, `nginx`, `apache2`) yazmalısınız. `.service` uzantısı genellikle isteğe bağlıdır.

* **Servisi Başlatma (`start`):**\
  Bir servisi hemen başlatır.

  ```bash
  sudo systemctl start <servis_adı>
  ```
* **Servisi Durdurma (`stop`):**\
  Çalışan bir servisi hemen durdurur.

  ```bash
  sudo systemctl stop <servis_adı>
  ```
* **Servisi Yeniden Başlatma (`restart`):**\
  Servisi durdurur ve ardından yeniden başlatır. Yapılandırma değişikliklerinden sonra veya servisin takılması durumunda kullanılır.

  ```bash
  sudo systemctl restart <servis_adı>
  ```
* **Yapılandırmayı Yeniden Yükleme (`reload`):**\
  Servise, yapılandırma dosyalarını yeniden okumasını söyler. Bu işlem genellikle servisi durdurmadan yapılır, ancak tüm servisler `reload` işlemini desteklemez.

  ```bash
  sudo systemctl reload <servis_adı>
  ```

  Eğer servis `reload` desteklemiyorsa, genellikle `restart` kullanmak gerekir.
* **Koşullu Yeniden Başlatma (`try-restart`):**\
  Sadece servis zaten çalışıyorsa yeniden başlatır.

  ```bash
  sudo systemctl try-restart <servis_adı>
  ```
* **Koşullu Yeniden Yükleme (`reload-or-restart`):**\
  Servis `reload` destekliyorsa yeniden yükler, desteklemiyorsa yeniden başlatır.

  ```bash
  sudo systemctl reload-or-restart <servis_adı>
  ```

## Servis Durumunu Kontrol Etme

* **Detaylı Durum (`status`):**\
  Bir servisin mevcut durumunu (aktif/pasif, etkin/devre dışı), PID'sini, bellek/CPU kullanımını ve en son günlük (log) mesajlarını gösterir.

  ```bash
  systemctl status <servis_adı>
  ```

  Çıktıdan `q` tuşu ile çıkılır.
* **Aktif mi? (`is-active`):**\
  Servisin o anda çalışıp çalışmadığını kontrol eder. Genellikle betiklerde kullanılır. Çıktısı `active` veya `inactive` (veya `activating`, `failed` vb.) olur.

  ```bash
  systemctl is-active <servis_adı>
  ```
* **Başlangıçta Etkin mi? (`is-enabled`):**\
  Servisin sistem başlangıcında otomatik olarak çalışacak şekilde etkinleştirilip etkinleştirilmediğini kontrol eder. Çıktısı `enabled`, `disabled`, `static` (manuel olarak başlatılamaz/durdurulamaz ama başka unit'ler tarafından kullanılabilir), `masked` vb. olur.

  ```bash
  systemctl is-enabled <servis_adı>
  ```
* **Başarısız mı? (`is-failed`):**\
  Servisin hata durumunda olup olmadığını kontrol eder.

  ```bash
  systemctl is-failed <servis_adı>
  ```

## Servisleri Başlangıçta Etkinleştirme/Devre Dışı Bırakma

* **Etkinleştirme (`enable`):**\
  Bir servisin sistem başlangıcında otomatik olarak çalışmasını sağlar. Gerekli sembolik linkleri oluşturur.

  ```bash
  sudo systemctl enable <servis_adı>
  ```

  `--now` seçeneği ile hem etkinleştirip hem de hemen başlatabilirsiniz:

  ```bash
  sudo systemctl enable --now <servis_adı>
  ```
* **Devre Dışı Bırakma (`disable`):**\
  Bir servisin sistem başlangıcında otomatik olarak çalışmasını engeller. Gerekli sembolik linkleri kaldırır. Servis o anda çalışıyorsa durdurmaz.

  ```bash
  sudo systemctl disable <servis_adı>
  ```

  `--now` seçeneği ile hem devre dışı bırakıp hem de hemen durdurabilirsiniz:

  ```bash
  sudo systemctl disable --now <servis_adı>
  ```
* **Maskeleme (`mask`):**\
  Bir servisi tamamen devre dışı bırakır. Servis manuel olarak veya başka bir servisin bağımlılığı olarak bile başlatılamaz. Bu işlem, genellikle `/etc/systemd/system/` altına servisin unit dosyasını `/dev/null`'a yönlendiren bir sembolik link oluşturarak yapılır.

  ```bash
  sudo systemctl mask <servis_adı>
  ```
* **Maskeyi Kaldırma (`unmask`):**\
  Maskelenmiş bir servisin maskesini kaldırır, ancak servisi otomatik olarak etkinleştirmez.

  ```bash
  sudo systemctl unmask <servis_adı>
  ```

`systemctl`, systemd sistemlerde servisleri ve diğer unit'leri yönetmek için merkezi ve güçlü bir araçtır.


---

# Agent Instructions: Querying This Documentation

If you need additional information that is not directly available in this page, you can query the documentation dynamically by asking a question.

Perform an HTTP GET request on the current page URL with the `ask` query parameter:

```
GET https://linux-yonetimi.veriteknik.net.tr/user-space/systemd/servislerin-yoenetimi.md?ask=<question>
```

The question should be specific, self-contained, and written in natural language.
The response will contain a direct answer to the question and relevant excerpts and sources from the documentation.

Use this mechanism when the answer is not explicitly present in the current page, you need clarification or additional context, or you want to retrieve related documentation sections.