> For the complete documentation index, see [llms.txt](https://linux-yonetimi.veriteknik.net.tr/llms.txt). Markdown versions of documentation pages are available by appending `.md` to page URLs; this page is available as [Markdown](https://linux-yonetimi.veriteknik.net.tr/temel-komutlar/dosya-duezenleme-araclari/vi.md).

# vi

vi, terminalde çok satırlı düzenleme yapabilen metin editörlerinin atalarından birisi olarak görülür. 2009'da yapılan bir anket Linux üzerine kullanılan en yaygın metin editörünün %36 ile vi olduğunu göstermektedir. Kompleks işlemleri destekleyen ve hemen her sistemde önyüklü olarak gelen vi haricinde bir diğer popüler metin editörü ise emacs'tir.

## Tarihçe

vi editörü aslında oldukça eskiye dayanan bir takım editörlerin evrilmesiyle ortaya çıkmıştır. Editörün çıkış noktası *ed* isimli editördür. *ed* Ken Thompson tarafından UNIX işletim sisteminin üç temel yapı taşından biri olarak geliştirilmiştir: assembler, editör ve shell.

*ed*'in kullanımı zamanla pek "pratik" bulunmadığından, "ölümsüzler" (immortals) tarafından kullanılabileceği espirisiyle, "ölümlüler" (mortals) için *em* geliştirildi: *editor for mortals*. *em*'nin görece yaygınlaşmasının ardından Bill Joy ve Chuck Haley kodu kendilerince şekillendirip *en* isimli bir versiyonunu geliştirdiler. Daha sonra Bill Joy tek başına *en*'yi "extend" edip *ex*'i piyasaya sürdü. *ex*'e eklenen tam-ekran görsel modu, metin editörlerinin dönüm noktası oldu. Her ne kadar bu fikir piyasadaki başka yazılımlardan alınmış olsa da, en yaygın kullanıma ulaşanı kendisi olmuştu. Zamanla *ex*'in görsel modu *(visual mode)* o kadar çok kullanıldı ki, doğrudan *vi* komutu ile *ex* programı tam-ekran görsel modunda çalıştırılır oldu.

Yıllar sonra Bram Moolenaar tarafından *vi* kodu geliştirildi ve **vim** (*Vi IMproved*) ortaya çıktı. `vim`, `vi`'ın tüm özelliklerini içerirken, üzerine sözdizimi renklendirme (syntax highlighting), çoklu geri alma (undo), görsel mod (visual mode), eklenti desteği gibi birçok modern özellik eklemiştir. Günümüzde çoğu Linux dağıtımında `vi` komutu aslında `vim`'in daha kısıtlı bir modda çalışan halini veya doğrudan `vim`'i çalıştırır. Bu nedenle, genellikle `vim`'in sunduğu gelişmiş özelliklerden faydalanmak daha pratiktir. Örneklerimizde `vim`'i temel alacağız.

Çoğu sistemde `vim` önyüklü gelir. Eğer kurulu değilse, dağıtımınızın paket yöneticisi ile kolayca kurabilirsiniz:

```bash
# Debian/Ubuntu tabanlı sistemler:
sudo apt update && sudo apt install vim

# RHEL/CentOS/Fedora tabanlı sistemler:
sudo dnf install vim 
# veya eski sürümlerde:
# sudo yum install vim 
```

## Çalışma Modları

vi'ın bir takım çalışma modları vardır, bu aslında *ed*'den kalan bir alışkanlıktır. vi ilk çalıştırıldığında *komut* modunda bulunur, *düzenleme* moduna geçmek için ayrıca işlem yapmanız gerekir. *komut* modundayken tuşlara basarsanız yazı yazamazsınız, ancak kopyalama, silme, dosya içinde gezinme benzeri işlemleri gerçekleştirebilirsiniz.

Dosyamızı `vi` (veya `vim`) ile aşağıdaki gibi açtığımızda, varsayılan olarak \_Komut Modu\_nda başlarız.

```bash
vim crc8.py 
```

*Komut Modu*'ndan *Düzenleme (Insert) Modu*'na geçmek için çeşitli tuşlar kullanılır:

* **i**: İmlecin bulunduğu yerden itibaren eklemeye başlar (insert).
* **a**: İmlecin bulunduğu karakterden *sonra* eklemeye başlar (append).
* **I**: Satırın başına geçer ve eklemeye başlar.
* **A**: Satırın sonuna geçer ve eklemeye başlar.
* **o**: İmlecin bulunduğu satırın *altına* yeni bir boş satır açar ve ekleme moduna geçer.
* **O**: İmlecin bulunduğu satırın *üstüne* yeni bir boş satır açar ve ekleme moduna geçer.

Düzenleme moduna geçtiğinizde, terminalin en alt satırında genellikle **-- INSERT --** veya **-- EKLE --** gibi bir ibare belirir. Bu modda klavyeden yazdıklarınız doğrudan dosyaya eklenir.

Düzenleme modundan çıkıp tekrar *Komut Modu*'na dönmek için klavyenizdeki **ESC** tuşuna basmanız gerekir. **-- INSERT --** yazısı kaybolacaktır. Tüm temel komutlar, silme, kopyalama, yapıştırma işlemleri *Komut Modu*'nda yapılır.

## Temel Komutlar (Komut Modu)

Aşağıdaki komutlar *Komut Modu*'nda iken çalışır. Bazıları doğrudan harf tuşları ile, bazıları ise `:` karakteri ile başlar.

**Çıkış ve Kaydetme:**

* **:q** : Değişiklik yapılmadıysa çıkar (quit).
* **:q!** : Değişiklikleri kaydetmeden çıkmaya zorlar.
* **:w** : Dosyayı kaydeder (write).
* **:wq** veya **:x** veya **ZZ** (Shift+Z iki kere): Dosyayı kaydedip çıkar.
* **:w yeni\_dosya\_adi** : Dosyayı farklı bir isimle kaydeder.

**Navigasyon (Gezinme):**

* **h, j, k, l**: Sol, aşağı, yukarı, sağ yön tuşları gibi çalışır.
* **w**: Sonraki kelimenin başına gider.
* **b**: Önceki kelimenin başına gider.
* **0** (sıfır): Satırın başına gider.
* **$**: Satırın sonuna gider.
* **^**: Satırın başındaki ilk karaktere (boşluk olmayan) gider.
* **gg**: Dosyanın başına gider.
* **G** (Shift+g): Dosyanın sonuna gider.
* **:N** (N bir sayı): N numaralı satıra gider (örneğin `:17`).
* **Ctrl+f**: Bir sayfa aşağı gider (forward).
* **Ctrl+b**: Bir sayfa yukarı gider (backward).

**Silme:**

* **x**: İmlecin üzerindeki karakteri siler.
* **dw**: İmleçten kelimenin sonuna kadar siler (delete word).
* **dd**: İmlecin bulunduğu satırı tamamen siler.
* **D** (Shift+d) veya **d$**: İmleçten satır sonuna kadar siler.

**Kopyalama ve Yapıştırma:**

* **yw**: İmleçten kelimenin sonuna kadar kopyalar (yank word).
* **yy** veya **Y** (Shift+y): İmlecin bulunduğu satırı tamamen kopyalar.
* **p**: Kopyalanan veya silinen metni imleçten *sonra* yapıştırır (paste).
* **P** (Shift+p): Kopyalanan veya silinen metni imleçten *önce* yapıştırır.

**Geri Alma / Yineleme:**

* **u**: Son yapılan değişikliği geri alır (undo).
* **Ctrl+r**: Geri alınan değişikliği yineler (redo).

**Arama:**

* **/aranacak\_metin**: İmleçten itibaren ileriye doğru metin arar. `n` tuşu sonraki eşleşmeye, `N` tuşu önceki eşleşmeye gider.
* **?aranacak\_metin**: İmleçten itibaren geriye doğru metin arar. `n` ve `N` tuşları aynı şekilde çalışır.

**Diğer Modlar:**

* **v**: Görsel Moda (Visual Mode) geçer. Ok tuşları veya navigasyon komutları ile metin seçilebilir. Seçilen metin üzerinde silme (`d`), kopyalama (`y`) gibi işlemler yapılabilir.
* **V** (Shift+v): Satır bazında Görsel Moda geçer.
* **Ctrl+v**: Blok bazında Görsel Moda geçer (dikdörtgen seçim).

**Ayarlar (:** ile başlayan komutlar):

* **:set number** veya **:set nu**: Satır numaralarını gösterir.
* **:set nonumber** veya **:set nonu**: Satır numaralarını gizler.
* **:set hlsearch**: Arama sonuçlarını vurgular.
* **:set nohlsearch**: Arama vurgusunu kaldırır.
* **:syntax on**: Sözdizimi renklendirmeyi açar (genellikle varsayılan olarak açıktır).
* **:syntax off**: Sözdizimi renklendirmeyi kapatır.

**Pencere Yönetimi (:** ile başlayan komutlar):

* **:split** veya **:sp**: Ekranı yatay olarak ikiye böler, aynı dosyayı gösterir.
* **:vsplit** veya **:vsp**: Ekranı dikey olarak ikiye böler, aynı dosyayı gösterir.
* **:sp dosya\_adi**: Ekranı yatay böler ve yeni pencerede belirtilen dosyayı açar.
* **:vsp dosya\_adi**: Ekranı dikey böler ve yeni pencerede belirtilen dosyayı açar.
* **:new**: Yeni boş bir pencere açar.
* **Ctrl+w Ctrl+w** veya **Ctrl+w w**: Pencereler arasında geçiş yapar.
* **Ctrl+w h/j/k/l**: Yön tuşlarına göre pencereler arasında geçiş yapar.
* **:q** (pencere içindeyken): Aktif pencereyi kapatır.
* **:only**: Aktif pencere dışındaki tüm pencereleri kapatır.

Bu komutlar `vim`'in temel kullanımını kapsar. `vim` çok daha fazla özelliğe ve komuta sahiptir. Daha fazla bilgi için komut modundayken `:help` yazarak `vim`'in kendi yardım sistemine başvurabilirsiniz veya `vimtutor` komutunu çalıştırarak interaktif bir eğitim alabilirsiniz.