# DNF Paket Yöneticisi

RHEL tabanlı modern Linux dağıtımlarında (Fedora, CentOS Stream, Rocky Linux, AlmaLinux, RHEL 8+) paket yönetimi için kullanılan standart araç **dnf** (Dandified YUM)'dir. `dnf`, eski paket yöneticisi `yum`'un (Yellowdog Updater Modified) yeni nesil versiyonudur ve daha iyi performans, daha düşük bellek kullanımı, geliştirilmiş bağımlılık çözümü gibi avantajlar sunar.

Çoğu modern sistemde, geriye dönük uyumluluk için `yum` komutu `dnf`'e yönlendirilmiş bir sembolik link veya alias olabilir. Ancak, yeni komutları ve özellikleri kullanmak için doğrudan `dnf` komutunu öğrenmek ve kullanmak tavsiye edilir.

`dnf`, sisteminize yazılım kurmak, güncellemek, kaldırmak ve yapılandırılmış yazılım depolarını (repositories) yönetmek için kullanılır. Temel olarak RPM paketleri üzerinde çalışır ancak bağımlılıkları otomatik olarak çözer.

## Paket Arama ve Listeleme

Bir paketin depolarda mevcut olup olmadığını aramak için `search` kullanılır:

```bash
# İçinde 'htop' geçen paketleri ara
sudo dnf search htop 
```

Belirli bir paketin veya tüm paketlerin listelenmesi için `list` kullanılır:

```bash
# 'htop' paketinin kurulu olup olmadığını ve mevcut sürümünü listele
sudo dnf list htop

# Sistemde kurulu tüm paketleri listele
sudo dnf list installed | less

# Depolarda mevcut tüm paketleri listele
sudo dnf list available | less

# Tüm paketleri (kurulu ve mevcut) listele
sudo dnf list all | less 
```

Kurulu paketleri listelemek için `rpm -qa` komutu da kullanılabilir.

## Paket Kurma (`install`)

Bir veya daha fazla paketi kurmak için `install` komutu kullanılır. `dnf`, gerekli bağımlılıkları otomatik olarak bulup kurmaya çalışacaktır.

```bash
# htop paketini kur
sudo dnf install htop
```

Kurulum sırasında onay istenecektir. Onay vermeden doğrudan kurmak için `-y` parametresi eklenebilir:

```bash
sudo dnf install -y htop
```

Yerel bir RPM dosyasını kurarken de `dnf` kullanmak, bağımlılıkların depolardan çözülmesini sağlar:

```bash
sudo dnf install /path/to/local-package.rpm
```

## Paket Kaldırma (`remove`)

Bir veya daha fazla paketi kaldırmak için `remove` (veya `erase`) komutu kullanılır:

```bash
# htop paketini kaldır
sudo dnf remove htop
```

Yine onay istenir ve `-y` ile atlanabilir. `dnf remove`, kaldırılan pakete bağımlı olan ve başka hiçbir paket tarafından kullanılmayan diğer paketleri de kaldırmayı önerebilir (bkz. `autoremove`).

## Paket Güncelleme (`upgrade`)

Sistemdeki kurulu tüm paketleri en son sürümlerine güncellemek için `upgrade` komutu kullanılır:

```bash
# Tüm sistemi güncelle
sudo dnf upgrade -y
```

Sadece belirli bir paketi güncellemek için:

```bash
# Sadece vim paketini güncelle
sudo dnf upgrade vim
```

Sadece güvenlik güncellemelerini uygulamak için:

```bash
sudo dnf upgrade --security
```

Hangi paketlerin güncellemesinin mevcut olduğunu görmek için `check-update` kullanılır:

```bash
sudo dnf check-update
```

## Paket Bilgisi (`info`)

Bir paket hakkında (kurulu olsun veya olmasın) detaylı bilgi almak için `info` kullanılır:

```bash
sudo dnf info htop
```

Bu komut paketin sürümünü, mimarisini, boyutunu, özetini, açıklamasını ve hangi depodan geldiğini gösterir. Benzer bilgi `rpm -qi <paket-ismi>` ile de alınabilir (sadece kurulu paketler için).

## Dosyanın Hangi Pakete Ait Olduğunu Bulma (`provides`)

Belirli bir dosyanın veya komutun hangi paket tarafından sağlandığını bulmak için `provides` (veya `whatprovides`) kullanılır:

```bash
# /usr/bin/htop komutunu hangi paketin sağladığını bul
sudo dnf provides /usr/bin/htop

# httpd.conf dosyasını sağlayan paketi bul
sudo dnf provides '*/httpd.conf' 
```

## Paket Grupları (`group`)

İlgili paketler genellikle gruplar halinde sunulur (örneğin, "Web Server", "Development Tools").

Mevcut grupları listelemek için:

```bash
sudo dnf group list
sudo dnf group list hidden # Gizli grupları da göster
```

Bir grup hakkında bilgi almak için (içerdiği zorunlu, varsayılan, opsiyonel paketler):

```bash
sudo dnf group info "Development Tools"
```

Bir grubu kurmak, güncellemek veya kaldırmak için:

```bash
sudo dnf group install "Development Tools"
sudo dnf group upgrade "Development Tools"
sudo dnf group remove "Development Tools"
```

Grup kurulumlarında varsayılan olarak hangi tür paketlerin (mandatory, default, optional) kurulacağını `/etc/dnf/dnf.conf` dosyasındaki `group_package_types` direktifi belirler.

## İşlem Geçmişi (`history`)

`dnf`, yapılan tüm kurulum, kaldırma, güncelleme işlemlerinin kaydını tutar. Bu, değişiklikleri takip etmek ve gerekirse geri almak için çok kullanışlıdır.

Geçmiş işlemleri listelemek için:

```bash
sudo dnf history list
```

Belirli bir işlem hakkında detaylı bilgi almak için (ID'si ile):

```bash
sudo dnf history info 15 
```

Belirli bir işlemi geri almak için (örneğin 15 numaralı kurulumu geri al):

```bash
sudo dnf history undo 15
```

Geri alınan bir işlemi tekrar uygulamak için:

```bash
sudo dnf history redo 15
```

## Diğer Kullanışlı `dnf` Komutları

* **`autoremove`**: Başka hiçbir kurulu paketin ihtiyaç duymadığı bağımlılıkları (artık gereksiz olan paketleri) kaldırmak için kullanılır. Genellikle bir `remove` işleminden sonra çalıştırılır.

  ```bash
  sudo dnf autoremove
  ```
* **`downgrade`**: Bir paketi önceki bir sürümüne düşürmek için kullanılır.

  ```bash
  sudo dnf downgrade <paket-ismi>
  ```
* **`reinstall`**: Bir paketi yeniden kurmak için kullanılır (yapılandırma dosyaları genellikle korunur).

  ```bash
  sudo dnf reinstall <paket-ismi>
  ```
* **`clean`**: `dnf` tarafından önbelleğe alınan verileri temizlemek için kullanılır (örn. `dnf clean all`).

## Modüller (RHEL 8+ / CentOS Stream 8+)

RHEL 8 ve sonrası tabanlı dağıtımlarda "Application Streams" (Uygulama Akışları) ve `dnf module` komutları tanıtılmıştır. Bu, aynı paketin farklı sürümlerini (örneğin Python 3.6, 3.8, 3.9) aynı anda depolarda bulundurmayı ve kullanıcının hangisini kuracağını seçmesini sağlar.

Mevcut modülleri listelemek için:

```bash
sudo dnf module list
```

Belirli bir modül akışını (stream) etkinleştirmek ve kurmak için:

```bash
sudo dnf module install <modül-adı>:<akış-adı> 
# Örnek: sudo dnf module install python39
```

## Yapılandırma

`dnf`'in ana yapılandırma dosyası `/etc/dnf/dnf.conf`'tur. Yazılım depoları ise `/etc/yum.repos.d/` dizini altındaki `.repo` uzantılı dosyalarda tanımlanır (bkz. [Repo Ayarları](/temel-dagitimlar/centos/repo-ayarlari.md)).

`dnf`, RHEL tabanlı sistemlerde paket yönetiminin temel taşıdır ve `rpm` komutuna göre çok daha kullanıcı dostu ve güvenli bir deneyim sunar.


---

# Agent Instructions: Querying This Documentation

If you need additional information that is not directly available in this page, you can query the documentation dynamically by asking a question.

Perform an HTTP GET request on the current page URL with the `ask` query parameter:

```
GET https://linux-yonetimi.veriteknik.net.tr/temel-dagitimlar/centos/dnf-paket-yoeneticisi.md?ask=<question>
```

The question should be specific, self-contained, and written in natural language.
The response will contain a direct answer to the question and relevant excerpts and sources from the documentation.

Use this mechanism when the answer is not explicitly present in the current page, you need clarification or additional context, or you want to retrieve related documentation sections.