# crontab `cron`, Unix benzeri işletim sistemlerinde belirli komutları veya betikleri (script) düzenli aralıklarla otomatik olarak çalıştırmak için kullanılan standart bir zamanlama daemon'ıdır (arka plan süreci). Çalıştırılacak görevler **crontab** (cron table) adı verilen dosyalarda tanımlanır. ## Crontab Dosyaları Cron görevleri birkaç farklı yerde tanımlanabilir: 1. **Kullanıcı Crontab'ları:** Her kullanıcının kendi zamanlanmış görevlerini tanımlayabileceği özel bir crontab dosyası vardır. Bu dosyalar genellikle `/var/spool/cron/crontabs/` (veya benzeri bir dizinde) saklanır ancak doğrudan düzenlenmezler. Kullanıcılar kendi crontab'larını yönetmek için `crontab` komutunu kullanır. Bu crontab'daki komutlar, o kullanıcının yetkileriyle çalışır. 2. **Sistem Geneli Crontab (`/etc/crontab`):** Bu dosya, sistem genelindeki görevleri tanımlar. Kullanıcı crontab'larından farklı olarak, bu dosyada her satırda komutun hangi kullanıcı olarak çalıştırılacağı belirtilmelidir. 3. **`/etc/cron.d/` Dizini:** Sistem yöneticileri veya paketler, zamanlanmış görev tanımlarını bu dizine ayrı dosyalar halinde koyabilirler. Bu dosyalardaki format genellikle `/etc/crontab` ile aynıdır (kullanıcı belirtilmesi gerekir). 4. **Ön Tanımlı Zaman Aralıkları Dizini:** `/etc/cron.hourly/`, `/etc/cron.daily/`, `/etc/cron.weekly/`, `/etc/cron.monthly/` dizinlerine yerleştirilen çalıştırılabilir betikler, isimlerine uygun aralıklarla (`run-parts` komutu aracılığıyla, genellikle `/etc/crontab` içinden tetiklenerek) otomatik olarak çalıştırılır. ## Crontab Satır Formatı Bir crontab dosyasındaki (kullanıcı crontab'ı veya `/etc/crontab`, `/etc/cron.d/` dosyaları) her satır bir zamanlanmış görevi temsil eder ve genellikle şu formatı takip eder: ``` # ┌───────────── dakika (0 - 59) # │ ┌───────────── saat (0 - 23) # │ │ ┌───────────── ayın günü (1 - 31) # │ │ │ ┌───────────── ay (1 - 12) (veya Jan, Feb, Mar...) # │ │ │ │ ┌───────────── haftanın günü (0 - 6) (Pazar=0 veya 7) (veya Sun, Mon...) # │ │ │ │ │ # │ │ │ │ │ # * * * * * <çalıştırılacak_komut> <- Sadece /etc/crontab ve /etc/cron.d/ için kullanıcı adı gerekir # * * * * * <çalıştırılacak_komut> <- Kullanıcı crontab'ı için (crontab -e ile düzenlenen) ``` * İlk beş alan zamanlamayı belirler. * `/etc/crontab` ve `/etc/cron.d/` dosyalarında altıncı alan komutun çalıştırılacağı kullanıcı adıdır. Kullanıcı crontab'larında bu alan bulunmaz, komut crontab sahibi kullanıcı olarak çalışır. * Geri kalan kısım ise çalıştırılacak komut veya betiktir. **Özel Karakterler:** * **`*` (Yıldız):** İlgili alan için tüm olası değerleri ifade eder ("her"). Örneğin, dakika alanındaki `*` "her dakika" anlamına gelir. * **`,` (Virgül):** Değer listelerini ayırmak için kullanılır. Örneğin, saat alanındaki `8,12,18` "saat 8, 12 ve 18'de" anlamına gelir. * **`-` (Tire):** Değer aralıklarını belirtmek için kullanılır. Örneğin, haftanın günü alanındaki `1-5` "Pazartesiden Cumaya kadar" (Pazartesi=1) anlamına gelir. * **`/` (Bölü):** Adım değerlerini belirtmek için kullanılır. Örneğin, dakika alanındaki `*/15` "her 15 dakikada bir" (0, 15, 30, 45) anlamına gelir. Saat alanındaki `8-18/2` "saat 8'den 18'e kadar her 2 saatte bir" (8, 10, 12, 14, 16, 18) anlamına gelir. **Özel Zaman Dizgeleri:** Bazı `cron` implementasyonları, yaygın zamanlamalar için özel dizgeleri destekler: * `@reboot`: Sistem başlangıcında bir kez çalıştırılır. * `@yearly` veya `@annually`: Yılda bir kez çalıştırılır (`0 0 1 1 *`). * `@monthly`: Ayda bir kez çalıştırılır (`0 0 1 * *`). * `@weekly`: Haftada bir kez çalıştırılır (`0 0 * * 0`). * `@daily` veya `@midnight`: Günde bir kez çalıştırılır (`0 0 * * *`). * `@hourly`: Saatte bir kez çalıştırılır (`0 * * * *`). **Örnek Crontab Satırları:** ```bash # Her gece 02:30'da yedekleme betiğini çalıştır 30 2 * * * /usr/local/bin/yedekle.sh # Her Pazartesi sabah 05:00'te sistemi güncelle (apt örneği) 0 5 * * 1 apt update && apt upgrade -y # Her 15 dakikada bir disk kullanımını logla */15 * * * * df -h >> /var/log/disk_kullanimi.log # Her ayın 1'inde saat 04:05'te root olarak bir betik çalıştır (/etc/cron.d/ veya /etc/crontab içinde) 5 4 1 * * root /opt/aylik_rapor.sh # Sistem her başladığında bir kontrol yap @reboot /usr/local/bin/baslangic_kontrolu.sh ``` ## `crontab` Komutu Kullanıcılar kendi crontab dosyalarını yönetmek için `crontab` komutunu kullanır: * **`crontab -e`**: Mevcut kullanıcının crontab dosyasını düzenlemek için varsayılan metin düzenleyiciyi açar. İlk kez çalıştırıldığında genellikle hangi düzenleyiciyi kullanmak istediğinizi sorar. Dosyayı kaydedip çıktığınızda yeni zamanlanmış görevler aktif olur. * **`crontab -l`**: Mevcut kullanıcının crontab dosyasının içeriğini listeler. * **`crontab -r`**: Mevcut kullanıcının crontab dosyasını **komple siler**. **Dikkatli kullanılmalıdır!** Yanlışlıkla silmeye karşı genellikle onay istemez. * **`crontab -u -e|-l|-r`**: (Sadece root tarafından) Belirtilen kullanıcının crontab dosyasını yönetmek için kullanılır. ## Ortam Değişkenleri ve Çıktı Yönetimi * **Ortam:** Cron görevleri, normal bir kullanıcı kabuğuna göre çok daha kısıtlı bir ortam değişkeni seti ile çalışır. Özellikle `PATH` değişkeni sınırlı olabilir. Bu nedenle, cron görevlerinde çalıştırılan komutların veya betiklerin içinde kullanılan diğer komutların tam yollarını belirtmek (örn. `/usr/bin/python3` yerine sadece `python3` yazmamak) genellikle daha güvenilirdir. Crontab dosyasının başına `PATH=/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin` gibi bir satır ekleyerek PATH'i ayarlamak da mümkündür. * **Çıktı:** Varsayılan olarak, bir cron görevinin standart çıktısı (stdout) veya standart hatası (stderr) olursa, bu çıktı crontab sahibi kullanıcıya e-posta olarak gönderilir (eğer sistemde bir posta transfer ajanı - MTA - yapılandırılmışsa). * Çıktıyı bir dosyaya yönlendirmek için standart kabuk yönlendirmeleri kullanılır: ```bash * * * * * /path/to/command > /var/log/myjob.log 2>&1 ``` (`>` üzerine yazar, `>>` sona ekler, `2>&1` stderr'i stdout'a yönlendirir). * Tüm çıktıyı engellemek için `/dev/null`'a yönlendirilebilir: ```bash * * * * * /path/to/command > /dev/null 2>&1 ``` * E-postanın gönderileceği adresi değiştirmek için crontab dosyasının başına `MAILTO` değişkeni eklenebilir: ```bash MAILTO="admin@example.com" * * * * * /path/to/command ``` * E-posta gönderimini tamamen engellemek için `MAILTO` boş bırakılabilir: ```bash MAILTO="" * * * * * /path/to/command ``` `cron`, sistem bakımı, yedekleme, raporlama gibi birçok görevi otomatikleştirmek için vazgeçilmez bir araçtır.