# awk ve sed GNU/Linux üzerinde **awk** ve **sed** ikilisi, standart girdi/çıktı işlemlerinde sıkça kullanılan, metin değişikliğine yarayan programlardır. Her ne kadar her ikisi için de kompleks programlar yazılabiliyor olsa da, bu bölümde ana hatlarıyla nasıl kullanıldıklarını ve en sık işinize yarayacak yönlerini inceleyeceğiz. ## awk awk çoğunlukla tablarla ayrılmış verilerin belirli sütununu almakta veya sırasını değiştirmekte kullanılır. Örneğin `ls -l` çıktısını ayıklamak için aşağıdaki yöntem kullanılabilir. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ ls -l *.txt -rw-r--r-- 1 eaydin eaydin 33 Nov 28 14:56 test2.txt -rw-r--r-- 1 eaydin eaydin 55 Nov 28 13:49 test3.txt -rw-r--r-- 1 eaydin eaydin 69 Nov 28 13:49 test4.txt -rw-r--r-- 1 eaydin eaydin 33 Nov 28 15:01 test.txt -rw-r--r-- 1 eaydin eaydin 33 Nov 28 15:00 yedek-test2.txt -rw-r--r-- 1 eaydin eaydin 40 Nov 28 15:00 yedek-test.txt eaydin@dixon ~/calisma $ ls -l *.txt | awk '{print "Dosya Adı: "$9" Boyut: "$5" kB"}' Dosya Adı: test2.txt Boyut: 33 kB Dosya Adı: test3.txt Boyut: 55 kB Dosya Adı: test4.txt Boyut: 69 kB Dosya Adı: test.txt Boyut: 33 kB Dosya Adı: yedek-test2.txt Boyut: 33 kB Dosya Adı: yedek-test.txt Boyut: 40 kB ``` Ayracı boşluk karakteri haricinde bir karakter olarak tanımlamak için **-F** argümanı kullanılır. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ tail -n 5 /etc/passwd saned:x:113:123::/home/saned:/bin/false speech-dispatcher:x:114:29:Speech Dispatcher,,,:/var/run/speech-dispatcher:/bin/sh eaydin:x:1000:1000:Emre,,,:/home/eaydin:/bin/bash nvidia-persistenced:x:115:124:NVIDIA Persistence Daemon,,,:/:/sbin/nologin sshd:x:116:65534::/var/run/sshd:/usr/sbin/nologin eaydin@dixon ~/calisma $ tail -n 5 /etc/passwd | awk -F":" '{print "Kullanıcı: "$1}' Kullanıcı: saned Kullanıcı: speech-dispatcher Kullanıcı: eaydin Kullanıcı: nvidia-persistenced Kullanıcı: sshd ``` Sitem üzerinde tanımlanmış değişkenleri alıp işleyebiliriz de. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ X=10 eaydin@dixon ~/calisma $ echo $X 10 eaydin@dixon ~/calisma $ tail -n 5 /etc/passwd | \ awk -F":" -v val=$X '{print val " Kullanıcı: "$1}' 10 Kullanıcı: saned 10 Kullanıcı: speech-dispatcher 10 Kullanıcı: eaydin 10 Kullanıcı: nvidia-persistenced 10 Kullanıcı: sshd eaydin@dixon ~/calisma $ tail -n 5 /etc/passwd | \ awk -F":" -v val=$X '{print val+1 " Kullanıcı: "$1;val=val+1}' 11 Kullanıcı: saned 12 Kullanıcı: speech-dispatcher 13 Kullanıcı: eaydin 14 Kullanıcı: nvidia-persistenced 15 Kullanıcı: sshd ``` Dosya içeriğindeki satırları etrafında tırnakla gösterebilmek için, şöyle teknikler kullanılabilir. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ cat liste PHP Python Ruby Go Perl eaydin@dixon ~/calisma $ awk '{print q $0 q}' q="'" liste 'PHP' 'Python' 'Ruby' 'Go' 'Perl' eaydin@dixon ~/calisma $ awk '{print q $0 q}' q='"' liste "PHP" "Python" "Ruby" "Go" "Perl" ``` Aşağıdaki örnek, dosyayı okuyup ilk karaktere bakıyor, ilk karaker **P** ise bütün satırı yazdırıyor, değilse sadece ilk karakteri yazdırıyor. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ awk '{ if(substr($0,0,1)=="P") {print $0} \ else { print substr($0,0,1)}}' liste PHP Python R G Perl ``` **`awk` Dahili Değişkenler ve Bloklar:** `awk` ayrıca birçok dahili değişkene sahiptir: * `NR`: O an işlenen kaydın (genellikle satırın) numarası. * `NF`: O an işlenen kayıttaki alan (field) sayısı. * `$0`: Tüm satırın içeriği. Ayrıca özel `BEGIN` ve `END` blokları bulunur: * `BEGIN { ... }`: `awk` herhangi bir girdi satırını okumadan *önce* çalıştırılır. Başlık yazdırmak veya değişkenleri başlatmak için kullanılır. * `END { ... }`: `awk` tüm girdi satırlarını okuduktan *sonra* çalıştırılır. Toplamları yazdırmak veya özet bilgi vermek için kullanılır. Örnek: ```bash # Dosyadaki her satırın numarasını ve alan sayısını yazdır, sonunda toplam satır sayısını belirt awk '{ print "Satır No:", NR, "Alan Sayısı:", NF, $0 } END { print "Toplam Satır:", NR }' liste ``` ## sed sed dosyalar veya standart girdi üzerinde değişiklik yapmaya yarayan bir araçtır. Regular expression desteklediği gibi basit işlemler için de sıklıkla kullanılır. Örneğin yukarıda kullandığımız **liste** dosyasında içinde PHP geçen satırı **#** ile açıklama satırı haline getirmek isteseydik ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed '/PHP/s/^/#/' liste #PHP Python Ruby Go Perl ``` Yukarıdaki komutun yaptığı işlem basittir. **liste** dosyası içinde **PHP** ifadesini saradı, **s** ile değişiklik yapılacağı bildirildi, **^** ile satırın başına **#** karakterinin ekleneceği ifade edildi. Eğer bu satırı silmek isteseydik; ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed '/PHP/d' liste Python Ruby Go Perl ``` Eğer başında **P** geçen bütün satırları silmek isteseydik; ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed '/^P/d' liste Ruby Go ``` Çoğunlukla sed kullanımında **s** komutunu başta görürsünüz. Örneğin satırlarımızda **h** harflerini bulsak ve bu harften önce ve sonra **<** ile **>** işaretleri koymak istesek; ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed 's/[hH]/<&>/' liste PP Pyton Ruby Go Perl ``` Öte yandan, sadece **h** harflerinin değil, içinde **h** harfi geçen satırın tamamını etiketlemek isteseydik, ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed 's/.*[hH].*/<&>/' liste Ruby Go Perl ``` Gördüğünüz gibi bu örneklerde, bulduğumuz satırı ifade eden karakter **&** ile gösteriliyor. **Global Değişiklik (`g` flagi):** Varsayılan olarak, `sed`'in `s` komutu bir satırda bulduğu *ilk* eşleşmeyi değiştirir. Eğer satırdaki *tüm* eşleşmeleri değiştirmek istiyorsanız, komutun sonuna `g` (global) bayrağını eklemelisiniz: ```bash # 'liste' dosyasındaki tüm 'P' harflerini 'X' ile değiştir sed 's/P/X/g' liste ``` **Yerinde Düzenleme (`-i` seçeneği):** `sed` normalde sonucu standart çıktıya yazar, orijinal dosyayı değiştirmez. Değişiklikleri doğrudan orijinal dosyaya uygulamak için `-i` seçeneği kullanılır. **DİKKAT:** `-i` seçeneği tehlikeli olabilir, çünkü orijinal dosyanın üzerine yazar. Yanlış bir komutla dosyanızı bozabilirsiniz. Kullanmadan önce komutunuzu test etmeniz veya bir yedek oluşturmanız şiddetle tavsiye edilir. Bazı `sed` sürümleri, `-i` ile birlikte bir uzantı belirterek otomatik yedekleme yapmanıza olanak tanır: ```bash # Değişiklikleri doğrudan 'liste' dosyasına uygula, orijinalini 'liste.bak' olarak yedekle sed -i.bak 's/PHP/Hypertext Preprocessor/' liste ``` Eğer yedek istemiyorsanız (ve dikkatliyseniz) sadece `-i` kullanabilirsiniz: ```bash # Değişiklikleri doğrudan 'liste' dosyasına uygula (YEDEK YOK!) # sed -i 's/PHP/Hypertext Preprocessor/' liste ``` ### Yaygın Sed Kullanımları #### Boş Satırları Silme Dosyamıza boş satırlar ekleyelim. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ cat liste PHP Python Ruby Go Perl ``` Bu satırları silmek için aşağıdaki yöntem kullanılabilir, ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed '/^\s*$/d' liste PHP Python Ruby Go Perl ``` #### Satır Öncesi Boşlukları Silme ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ cat liste PHP Python Ruby Go Perl eaydin@dixon ~/calisma $ sed 's/^[ ]*//' liste PHP Python Ruby Go Perl ``` #### Satır Sonrası Boşlukları Silme ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed 's/[ ]*$//' liste ``` #### Birden Fazla Boşluğu Tek Boşluk ile Değiştirme ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ cat liste PHP Python Ruby . Go Kolay Öğrenilir Perl eaydin@dixon ~/calisma $ sed 's/ */ /g' liste PHP Python Ruby . Go Kolay Öğrenilir Perl ``` #### Açıklama Satırı Ekleme İçinde **o** veya **r** harfi geçen satırları **#** ile açıklama satırı haline getirelim. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed -e '/[o|r]/s/^#*/#/' liste PHP #Python Ruby #Go #Perl ``` #### Açıklama Satırlarını Kaldırma Dosyanızda açıklama satırları çok çeşitli hallerde olabilir, aşağıdaki örneği inceleyelim. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ cat aciklama PHP #Python #Python2 Ruby ###Go ###Go2 # Perl # Per2 #C #C2 ``` Burada hem başında boşluk olan satırlar var, hem birden fazla **#** ile başlayan satırlar var, hem de \*\*#\*\*den sonra boşluk içeren satırlar var. Tamamını *uncomment* edebilmek için aşağıdaki yöntem kullanılabilir. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed 's/^[ ]*#*//' aciklama PHP Python Python2 Ruby Go Go2 Perl Per2 C C2 ``` İçinde sadece **2** geçen satırların açıklamasını kaldırmak istersek, ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed 's/^[ ]*#*\(.*2\)/\1/' aciklama PHP #Python Python2 Ruby ###Go Go2 # Perl Per2 #C C2 ``` #### Satır Numaralandırma `sed = dosyaismi` kullanımı, her satırı tek tek yazdırıp, öncesine satır numarasını yazdırır. Örneğin ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed = liste 1 PHP 2 Python 3 Ruby 4 Go 5 Perl ``` Öyleyse sed ile bu satırlarda karakterlerini ile değiştirip tablarla satırlarımızı gösterebiliriz. ```bash eaydin@dixon ~/calisma $ sed = liste | sed 'N;s/\n/\t/' 1 PHP 2 Python 3 Ruby 4 Go 5 Perl ``` **Not:** Basit satır numaralandırma için genellikle `nl` veya `cat -n` komutları daha pratik olabilir: ```bash nl liste cat -n liste ``` --- # Agent Instructions: Querying This Documentation If you need additional information that is not directly available in this page, you can query the documentation dynamically by asking a question. Perform an HTTP GET request on the current page URL with the `ask` query parameter: ``` GET https://linux-yonetimi.veriteknik.net.tr/gelismis-terminal-komutlari/awk-ve-sed.md?ask= ``` The question should be specific, self-contained, and written in natural language. The response will contain a direct answer to the question and relevant excerpts and sources from the documentation. Use this mechanism when the answer is not explicitly present in the current page, you need clarification or additional context, or you want to retrieve related documentation sections.