Ctrlk
For the complete documentation index, see llms.txt. This page is also available as Markdown.

UNIX Pipeline

UNIX Pipeline

Douglas McIlroy, işletim sistemindeki programların (veya parçacıkların) birer standart girdisinin ve standart çıktısının olması gerektiği fikrini aslında yukarıdaki örneklerde bahsettiğimiz gibi sadece dosya yönlendirme amacıyla geliştirmemiştir. McIlroy'un amacı, aslında programların birbirleriyle, arada geçici bir dosya veya kullanıcı müdahalesine gerek olmaksızın veri akışının sağlanmasıdır. Bunu yaparken de, bir programın çıktısının diğer programın girdisi olarak yönlendirilmesini kurgulamıştır. McIlroy bu metodolojiyi ilk defa 1973'te kurgulamıştır ve Ken Thompson,pipe()sistem çağrısını UNIX versiyon 3 üzerinde uyarlamıştır. Bunu yaparken de yönlendirme işareti olarak|kullanılmıştır. McIlroy, bu karakterin kullanımını Thompson'ın geliştirdiğini belirtir. Bu yatak çubuk, aslında bir boru (pipe) olarak düşünülünce, tıpkı bir su tesisatındaki boru hattı gibi, bir noktadan giren bilginin, diğer noktadan çıkmasını sağladığı için pipeline terminolojisini doğurmuştur.

Örneğinlessprogramı, aslında kendisine sağlanan bilginin terminal ekranına sığacak şekilde parçalanmasını sağlar. Tıpkıcatprogramında olduğu gibi, parametrik kullanımla dosya adı belirtilebilir, veya standart girdi olarak veri sağlanabilir.

Eğer çok fazla dosya içeren bir dizin içerisindels -lkomutunu çalıştırırsak, standart çıktı içerisinde kaybolabiliriz. Bunun içinls -lkomutunun çıktısını,lessprogramına girdi olarak sunabiliriz. Bunun için yapmamız gereken tek şey, aralarında pipe işaretini kullanmak olacaktır.

root@ubuntu:/mnt/backups/orthogonal/# ls -l | less
total 7019320
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28b30_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root  77772699 May 23  2016 E28b30_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28b40_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root  13464608 May 23  2016 E28b40_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28c10_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root 260127268 May 23  2016 E28c10_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28c20_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root 261387832 May 23  2016 E28c20_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28c30_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root 262376992 May 23  2016 E28c30_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28c40_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root 250611074 May 23  2016 E28c40_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28d10_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root  12259662 May 23  2016 E28d10_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28d20_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root 130844393 May 23  2016 E28d20_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28d30_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root 244966770 May 23  2016 E28d30_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E28d40_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root 208044160 May 23  2016 E28d40_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E29a30_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root 216910411 May 23  2016 E29a30_0HGK030HF2015COG.ecw
-rwxr-xr-x 1 root root     15099 May 23  2016 E29a40_0HGK030HF2015COG.aux
-rwxr-xr-x 1 root root 176545547 May 23  2016 E29a40_0HGK030HF2015COG.ecw
--More--

Bu çıktının en altında görülen--More--kısmı aslında,lessprogramının getirdiği bir sonuç. Aynı şekildelessçalıştırıldıktan sonra, standart girdiden (klavyeden) herhangi bir input beklemektedir. Kısacasılessprogramı devreye girdikten sonra eğer bir tuşa basarsak,ls -lçıktısının geri kalanının ekranımıza sığdığı kadarını karşımızda görebiliriz.

Aslında buradaki notasyon şu şekilde işler.komut1 | komut2 | komut3şeklinde -neredeyse- sonsuza kadar komutları birbirine bağlayabilirsiniz ("Neredeyse sonsuza kadar" olmasının sebebini File Descriptor bölümünde göreceğiz). Buradaki komutlar birbirinden farklı olabileceği gibi, birbirleriyle aynı da olabilir. Bu komutların birbirleriyle konuşabilmeleri için bilmeleri gereken bir şey de yoktur. McIlroy'un 2. maddede bahsettiği, farklı programların birbirleriyle konuşmasını sağlama düşüncesi de burada ortaya çıkar.

Örneğin, sistemimizdeki yüklü Python modüllerinin bulunduğu/usr/local/lib/python3.5/dist-packagesdizini içerisinde sonu.pyile bitmeyen dosyaların sayısını öğrenmek istersek, aşağıdaki komut dizisini kullanabiliriz.

Buradaki ilk komut,ls /usr/local/lib/python3.5/dist-packagesçok tanıdık bir iş yapıyor: dizinin içeriğini listeliyor. Ancak içeriğini standart çıktıda göstermek yerine,grepprogramına iletiyor.grepise standart girdiden okuduğu veriler üzerinde-v .py$parametrelerini çalıştırıyor. Burada yaptığı iş, "sonu.pyile biten dosyaları göstermemek". Detaylarına grep ve Regular Expressions bölümünde değineceğiz. Elimizde artık sonu.pyile bitmeyen dosyaların bir listesi var, ancak bunu görüntelemek istemiyoruz, çünkü bunların sayısını öğrenmek istiyoruz. Öyleyse standart çıktısınıwc(word count) programına iletiyoruz.wc -lile standart girdiden gelen verinin kaç satır olduğunu sayıyoruz, ve bu sonucu artık standart çıktıya yazıyoruz. Bu yüzden standart çıktı olarak 129 değerini görüyoruz.

Tahmin edeceğiniz gibi, burada elde ettiğimiz sayıyı standart çıktı yerine aşağıdaki gibi bir dosyaya da yönlendirebilirdik.

T-Pipe

Yaptığımız son örnekte, dosyaların sayısınıpaket_sayisiisminde bir dosyaya yazdırdık. Ancak eğer bu dosya sayısını ekranda görmek istiyor, ancak dosyaların bir listesini bir dosyaya yazdırmak istiyor olsaydık?

Örneğin, eğer paketlerin listesini bir dosyaya yazdırmak isteseydik, sondaki word count komutunu kullanmayıp, grep'in standart çıktısını bir dosyaya yönlendirmemiz gerekecekti.

Öte yandan, paketlerin sayısını ekranda görmek için, daha önce kullandığımız komutu kullanmamız gerekirdi.

Bir akış içerisinde standart çıktıyı yönlendirmek yerine, birkaç parçaya bölme işini yapmak içinteeisimli program geliştirilmiştir. Örneğinteekullanarak aşağıdaki komut dizisini yazarsak, yukarıdaki iki komutu ayrı ayrı çalıştırmamıza gerek kalmaz.

Gördüğünüz gibi, standart çıktıya yine word count programının sonucu olan 129 yazıldı. Ancak aradateeprogramı,grep'in çıktısınıpaket_listesidosyasına yazdı. Dosyanın baş kısmınaheadprogramıyla bakıp içeriğine göz atabiliriz.

teeprogramı, aslında UNIX pipeline'ında bir T-Pipe görevi gördüğü için bu ismi almıştır. UNIX pipeline'ı aslında bir boru tesisatı gibi düşünülebilir, ismi de buradan gelir zaten. Yazılımlar birbirlerine borularla bağlıdır, ve akış tek yönlüdür. Soldan sağa doğru akış gerçekleşir. Eğer bu akış içerisinde bir dallanmaya ihtiyaç duyarsak, boru tesisatlarında olduğu gibi T şeklinde bir boru kullanmamız gerekir. Böylece akışı iki veya daha fazla dala ayırabiliriz. Programa birden fazla parametre verip, çıktının birden fazla dosyaya da yazdırılmasını sağlayabiliriz.

Kısacasıteeprogramı, standart girdiden gelen veriyi, hem kendisine parametre olarak verilen dosyalara yazar, hem de standart çıktıya yönlendirir. Böylece kendi standart çıktısı hangi programa standart girdi olarak sunulmuşsa, komutların akışı devam edebilir.

Normal şartlar altında > işaretinin yaptığı gibi, kendisine parametre olarak verilen dosyaları silip üzerine yazar. Ancak bu dosyaların mevcut bilgilerini koruyup sonuna veri eklemesini istersek (append etmesini istersek)-aparametresiyle çalıştırmak gerekir. Bu, standart çıktı yönlendirmedeki >> işaretinin karşılığı gibi düşünülebilir.

tee Örneği

Kullanımı hakkında, GNU Core Utils'de paylaşılan birkaç örnek fikir verebilir.

Örneğin herhangi bir dosyanın internetten indirilmesi ile dosyanın MD5 Checksum hesaplanmasının sağlanmasını bir arada yapmak için aşağıdaki komut incelenebilir.

Yukarıdaki komut VeriTeknik mirrorlarından CentOS 7 Minimal güncel versiyonunu indirir,teeile dosyacentos7.isoolarak kaydedilir ancak standart çıktıya yazılan veriteeilemd5sumprogramına aktarılır ve MD5 Checksum hesaplandıktan sonracentos7.md5dosyasına kaydedilir. Burada önemli olan noktalardan birisi, MD5 hesaplanması için verinin tamamının indirilmesinin beklenmemesidir. Veri indikçe md5sum programına veri akacak ve hesaplama başlayacaktır. Dolayısıyla verinin önce diske yazılması beklenmemektedir. Verinin önce diske yazılmasını, sonramd5sumprogramının diskten tekrar okumasını sağlamak için şöyle yapabilirdik:

Ancak burada işlemler sırayla yapılacağı için, UNIX Pipeline'ın avantajlarından hiçbir şekilde faydalanmamış olurduk.

Process Substitution

Eğer yukarıda indirdiğimiz dosyanın, indirilirken, aynı anda hem MD5 Checksum'ının, hem de SHA1 Checksum'ının hesaplanmasını isteseydik,teeile standart çıktıyı iki farklı programa yönlendirmemiz gerekecekti. Bu işleme process substitution denilir. Aşağıdaki örnek ile görülebilir.

Yukarıdaki komut dizisinin kritik noktası,tee >(sha1sum > centos7.sha1) >(md5sum > centos7.md5)bölümüdür. Burada tee, standart çıktısını iki farklı işleme daha yönlendirir. Bu işlemler parantez içinde belirtilir, ve daha önce gördüğümüz > işareti ile bu işlemlere yönlendirme yapılır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, > işareti ile ( arasında boşluk bulunmaması gerektiğidir. Öte yandansha1sumvemd5sumsonrasında gelen > işaretleri doğrudan bu programların standart çıktılarını yönlendirme amacıyla yazıldığından, boşluk konması problem yaratmaz, zaten parantez içinde kullanılma sebepleri de budur. (Not: Günümüzde güvenlik açısından md5sum ve sha1sum yerine sha256sum veya daha güçlü algoritmalar tercih edilmektedir. Örnek, konsepti göstermek amacıyla bu araçları kullanmaktadır.)

Sankiteeprogramı iki farklı dosyaya yazmak yerine, iki farklı işleme standart çıktıyı yönlendirmektedir. Burada dosya (file) yerine işlem (process) koyduğumuz için, bir değişiklik (substitution) işlemi yapmış olduk. Bu yüzden bu yönteme process substitution denilir. Bu örnekte de, indirme işleminin, SHA1 hesaplamasının ve MD5 hesaplamasının birbirlerini beklemediğini, işlemin paralel gerçekleştirildiğini (verinin aynı anda birden fazla işleme akabildiğini) hatırlatmakta fayda var. Gerçek CPU paralelizmi sistemin çekirdek sayısına ve zamanlayıcısına bağlıdır, ancak bu yöntem I/O bekleme sürelerini azaltır.

PreviousStandart GirdiNextOlmazsa Olmaz: stdio.h

Last updated