# Temel Kullanım

Bu bölümde MongoDB'ye nasıl bağlanılacağı ve temel veritabanı/koleksiyon işlemlerinin (veri ekleme, sorgulama, güncelleme, silme vb.) nasıl yapılacağı anlatılacaktır.

## Bağlantı Kurma (`mongosh`)

MongoDB ile etkileşim kurmak için modern komut satırı aracı `mongosh`'tur (eski araç `mongo` idi).

* **Yerel Sunucuya Bağlanma:**\
  Eğer MongoDB sunucusu yerelde çalışıyorsa ve kimlik doğrulama kapalıysa, doğrudan `mongosh` komutu ile bağlanabilirsiniz:

  ```bash
  mongosh
  ```

  Bu komut varsayılan olarak `mongodb://127.0.0.1:27017` adresine bağlanır ve `test` veritabanını kullanır.
* **Belirli Bir Sunucuya ve Porta Bağlanma:**\
  Farklı bir sunucuya veya porta bağlanmak için bağlantı dizesi (connection string) kullanılır:

  ```bash
  mongosh "mongodb://sunucu_adresi:port"
  ```
* **Kimlik Doğrulama ile Bağlanma:**\
  Eğer kimlik doğrulama (`security.authorization: enabled`) aktifse, kullanıcı adı, parola ve kimlik doğrulama veritabanını belirtmeniz gerekir:

  ```bash
  mongosh "mongodb://kullanici_adi:parola@sunucu_adresi:port/?authSource=admin"
  ```

  *Not: `authSource` genellikle kullanıcıların tanımlandığı veritabanıdır (çoğunlukla `admin`).*

## Temel `mongosh` Komutları

`mongosh` kabuğu içindeyken JavaScript benzeri bir sözdizimi ve özel komutlar kullanılır.

* **Veritabanlarını Listeleme:**

  ```javascript
  show dbs
  ```
* **Mevcut Veritabanını Gösterme:**

  ```javascript
  db
  ```
* **Veritabanı Değiştirme/Oluşturma:**\
  Olmayan bir veritabanı adı kullanıldığında, içine ilk veri eklendiği anda otomatik olarak oluşturulur.

  ```javascript
  use yeni_veritabani
  ```
* **Koleksiyonları (Collections) Listeleme:**

  ```javascript
  show collections
  ```
* **Yardım:**

  ```javascript
  help
  ```
* **Çıkış:**

  ```javascript
  exit
  // veya
  quit()
  ```

## Temel Veri İşlemleri (CRUD)

MongoDB'de veriler BSON (Binary JSON) formatında dökümanlar olarak saklanır ve bu dökümanlar koleksiyonlar içinde gruplanır.

* **Veri Ekleme (Create):**`insertOne()` (tek döküman) veya `insertMany()` (çoklu döküman) kullanılır.

  ```javascript
  // 'urunler' adında bir koleksiyona tek bir döküman ekleme
  db.urunler.insertOne({ adi: "Laptop", fiyat: 1500, kategori: "Elektronik" })

  // Birden fazla döküman ekleme
  db.urunler.insertMany([
    { adi: "Klavye", fiyat: 75, kategori: "Aksesuar" },
    { adi: "Monitor", fiyat: 300, kategori: "Elektronik" }
  ])
  ```

  Eğer `urunler` koleksiyonu yoksa, ilk ekleme işleminde otomatik olarak oluşturulur.
* **Veri Okuma (Read):**`find()` (tüm eşleşenleri bulur) veya `findOne()` (ilk eşleşeni bulur) kullanılır. Filtreleme için sorgu dökümanları kullanılır.

  ```javascript
  // 'urunler' koleksiyonundaki tüm dökümanları bulma
  db.urunler.find()

  // Kategori'si "Elektronik" olan ürünleri bulma
  db.urunler.find({ kategori: "Elektronik" })

  // Fiyatı 100'den büyük olan ürünleri bulma ($gt: greater than)
  db.urunler.find({ fiyat: { $gt: 100 } })

  // Sadece ilk eşleşen elektronik ürünü bulma
  db.urunler.findOne({ kategori: "Elektronik" })
  ```

  `find()` sonucu bir imleç (cursor) döndürür. Tüm sonuçları görmek için genellikle `.pretty()` metodu eklenir: `db.urunler.find().pretty()`
* **Veri Güncelleme (Update):**`updateOne()` (ilk eşleşeni günceller) veya `updateMany()` (tüm eşleşenleri günceller) kullanılır. İlk argüman filtre, ikinci argüman güncelleme operatörlerini içeren dökümandır (`$set`, `$inc` vb.).

  ```javascript
  // 'Laptop' ürününün fiyatını güncelleme
  db.urunler.updateOne(
    { adi: "Laptop" },
    { $set: { fiyat: 1450, stok: 10 } } // fiyat'ı değiştir, stok alanını ekle
  )

  // Tüm Aksesuar kategorisindeki ürünlerin fiyatını %10 artırma ($mul: multiply)
  db.urunler.updateMany(
    { kategori: "Aksesuar" },
    { $mul: { fiyat: 1.10 } }
  )
  ```
* **Veri Silme (Delete):**`deleteOne()` (ilk eşleşeni siler) veya `deleteMany()` (tüm eşleşenleri siler) kullanılır. Argüman olarak filtre dökümanı alır.

  ```javascript
  // 'Klavye' ürününü silme
  db.urunler.deleteOne({ adi: "Klavye" })

  // Fiyatı 300'den düşük olan tüm ürünleri silme ($lt: less than)
  db.urunler.deleteMany({ fiyat: { $lt: 300 } })
  ```


---

# Agent Instructions: Querying This Documentation

If you need additional information that is not directly available in this page, you can query the documentation dynamically by asking a question.

Perform an HTTP GET request on the current page URL with the `ask` query parameter:

```
GET https://linux-yonetimi.veriteknik.net.tr/veritabani/mongodb/temel-kullanim.md?ask=<question>
```

The question should be specific, self-contained, and written in natural language.
The response will contain a direct answer to the question and relevant excerpts and sources from the documentation.

Use this mechanism when the answer is not explicitly present in the current page, you need clarification or additional context, or you want to retrieve related documentation sections.