# Temel Kullanım

Bu bölümde MongoDB'ye nasıl bağlanılacağı ve temel veritabanı/koleksiyon işlemlerinin (veri ekleme, sorgulama, güncelleme, silme vb.) nasıl yapılacağı anlatılacaktır.

## Bağlantı Kurma (`mongosh`)

MongoDB ile etkileşim kurmak için modern komut satırı aracı `mongosh`'tur (eski araç `mongo` idi).

* **Yerel Sunucuya Bağlanma:**\
  Eğer MongoDB sunucusu yerelde çalışıyorsa ve kimlik doğrulama kapalıysa, doğrudan `mongosh` komutu ile bağlanabilirsiniz:

  ```bash
  mongosh
  ```

  Bu komut varsayılan olarak `mongodb://127.0.0.1:27017` adresine bağlanır ve `test` veritabanını kullanır.
* **Belirli Bir Sunucuya ve Porta Bağlanma:**\
  Farklı bir sunucuya veya porta bağlanmak için bağlantı dizesi (connection string) kullanılır:

  ```bash
  mongosh "mongodb://sunucu_adresi:port"
  ```
* **Kimlik Doğrulama ile Bağlanma:**\
  Eğer kimlik doğrulama (`security.authorization: enabled`) aktifse, kullanıcı adı, parola ve kimlik doğrulama veritabanını belirtmeniz gerekir:

  ```bash
  mongosh "mongodb://kullanici_adi:parola@sunucu_adresi:port/?authSource=admin"
  ```

  *Not: `authSource` genellikle kullanıcıların tanımlandığı veritabanıdır (çoğunlukla `admin`).*

## Temel `mongosh` Komutları

`mongosh` kabuğu içindeyken JavaScript benzeri bir sözdizimi ve özel komutlar kullanılır.

* **Veritabanlarını Listeleme:**

  ```javascript
  show dbs
  ```
* **Mevcut Veritabanını Gösterme:**

  ```javascript
  db
  ```
* **Veritabanı Değiştirme/Oluşturma:**\
  Olmayan bir veritabanı adı kullanıldığında, içine ilk veri eklendiği anda otomatik olarak oluşturulur.

  ```javascript
  use yeni_veritabani
  ```
* **Koleksiyonları (Collections) Listeleme:**

  ```javascript
  show collections
  ```
* **Yardım:**

  ```javascript
  help
  ```
* **Çıkış:**

  ```javascript
  exit
  // veya
  quit()
  ```

## Temel Veri İşlemleri (CRUD)

MongoDB'de veriler BSON (Binary JSON) formatında dökümanlar olarak saklanır ve bu dökümanlar koleksiyonlar içinde gruplanır.

* **Veri Ekleme (Create):**`insertOne()` (tek döküman) veya `insertMany()` (çoklu döküman) kullanılır.

  ```javascript
  // 'urunler' adında bir koleksiyona tek bir döküman ekleme
  db.urunler.insertOne({ adi: "Laptop", fiyat: 1500, kategori: "Elektronik" })

  // Birden fazla döküman ekleme
  db.urunler.insertMany([
    { adi: "Klavye", fiyat: 75, kategori: "Aksesuar" },
    { adi: "Monitor", fiyat: 300, kategori: "Elektronik" }
  ])
  ```

  Eğer `urunler` koleksiyonu yoksa, ilk ekleme işleminde otomatik olarak oluşturulur.
* **Veri Okuma (Read):**`find()` (tüm eşleşenleri bulur) veya `findOne()` (ilk eşleşeni bulur) kullanılır. Filtreleme için sorgu dökümanları kullanılır.

  ```javascript
  // 'urunler' koleksiyonundaki tüm dökümanları bulma
  db.urunler.find()

  // Kategori'si "Elektronik" olan ürünleri bulma
  db.urunler.find({ kategori: "Elektronik" })

  // Fiyatı 100'den büyük olan ürünleri bulma ($gt: greater than)
  db.urunler.find({ fiyat: { $gt: 100 } })

  // Sadece ilk eşleşen elektronik ürünü bulma
  db.urunler.findOne({ kategori: "Elektronik" })
  ```

  `find()` sonucu bir imleç (cursor) döndürür. Tüm sonuçları görmek için genellikle `.pretty()` metodu eklenir: `db.urunler.find().pretty()`
* **Veri Güncelleme (Update):**`updateOne()` (ilk eşleşeni günceller) veya `updateMany()` (tüm eşleşenleri günceller) kullanılır. İlk argüman filtre, ikinci argüman güncelleme operatörlerini içeren dökümandır (`$set`, `$inc` vb.).

  ```javascript
  // 'Laptop' ürününün fiyatını güncelleme
  db.urunler.updateOne(
    { adi: "Laptop" },
    { $set: { fiyat: 1450, stok: 10 } } // fiyat'ı değiştir, stok alanını ekle
  )

  // Tüm Aksesuar kategorisindeki ürünlerin fiyatını %10 artırma ($mul: multiply)
  db.urunler.updateMany(
    { kategori: "Aksesuar" },
    { $mul: { fiyat: 1.10 } }
  )
  ```
* **Veri Silme (Delete):**`deleteOne()` (ilk eşleşeni siler) veya `deleteMany()` (tüm eşleşenleri siler) kullanılır. Argüman olarak filtre dökümanı alır.

  ```javascript
  // 'Klavye' ürününü silme
  db.urunler.deleteOne({ adi: "Klavye" })

  // Fiyatı 300'den düşük olan tüm ürünleri silme ($lt: less than)
  db.urunler.deleteMany({ fiyat: { $lt: 300 } })
  ```