# pacman ve AUR Arch Linux'un paket yöneticisi **pacman**, sistemin en belirgin özelliklerinden biridir. `pacman`, ikili (binary) paketleri resmi depolardan (repositories) veya yerel dosyalardan kurmayı, güncellemeyi, kaldırmayı ve sorgulamayı sağlar. Bağımlılıkları otomatik olarak yönetir ve sistemi güncel tutmayı kolaylaştırır. Arch Linux paketleri genellikle `.pkg.tar.zst` (veya eski `.pkg.tar.xz`) formatındadır. `pacman`'in ana yapılandırma dosyası `/etc/pacman.conf`'tur. Bu dosyada aktif depolar, genel seçenekler (renkli çıktı, paralel indirmeler vb.) ve yoksayılacak paketler gibi ayarlar bulunur. ## `pacman` Temel Komutları **Paket Listelerini ve Sistemi Güncelleme:** Arch Linux sürekli güncellenen (rolling release) bir model kullandığı için, sistemi düzenli olarak güncellemek önemlidir. Paket kurmadan önce de genellikle sistemin güncellenmesi tavsiye edilir. * **`-Syyu`**: Yerel paket veritabanını sunucularla zorla senkronize eder (`yy`) ve kurulu tüm paketleri günceller (`u`). Genellikle ayna (mirror) listesi değiştirildikten sonra kullanılır. * **`-Syu`**: Yerel paket veritabanını (gerekirse) senkronize eder (`y`) ve kurulu tüm paketleri günceller (`u`). **En sık kullanılan güncelleme komutudur.** ```bash sudo pacman -Syu ``` * **`-Sy`**: Sadece yerel paket veritabanını senkronize eder. Paket kurmadan sadece `-Sy` çalıştırmak, güncel olmayan bir sistemle yeni paket listesi arasında uyumsuzluklara (partial upgrades) yol açabileceğinden **kesinlikle önerilmez**. **Paket Kurma:** * **`-S `**: Belirtilen paketi (ve bağımlılıklarını) depolardan indirip kurar. ```bash sudo pacman -S htop vim screen ``` * **`-U `**: Yerel bir paket dosyasını (ve `pacman`'in bulabildiği bağımlılıklarını) kurar. ```bash sudo pacman -U ./indirilen-paket.pkg.tar.zst ``` **Paket Kaldırma:** * **`-R `**: Belirtilen paketi kaldırır, ancak bağımlılıklarına dokunmaz. * **`-Rs `**: Belirtilen paketi ve artık başka hiçbir paket tarafından gereksinim duyulmayan bağımlılıklarını kaldırır (`s`: recursive). **Genellikle tercih edilen kaldırma yöntemidir.** ```bash sudo pacman -Rs htop ``` * **`-Rns `**: `-Rs` gibidir, ancak kaldırırken yapılandırma dosyalarını da siler (`n`: nosave). * **`-Rsc `**: Paketi, bağımlılıklarını ve bu pakete bağımlı olan diğer tüm paketleri kaldırır (`c`: cascade). **Dikkatli kullanılmalıdır!** * **`-Rdd `**: Bağımlılık kontrollerini tamamen yoksayarak paketi kaldırır. **Çok tehlikelidir ve genellikle kullanılmamalıdır!** **Paket Sorgulama:** * **`-Ss `**: Depolarda paket adı veya açıklamasında arama yapar (`s`: search). ```bash pacman -Ss network manager ``` * **`-Qs `**: Kurulu paketler içinde arama yapar. * **`-Si `**: Depodaki bir paket hakkında detaylı bilgi gösterir (`i`: info). * **`-Qi `**: Kurulu bir paket hakkında detaylı bilgi gösterir. * **`-Ql `**: Kurulu bir paketin içerdiği dosyaları listeler (`l`: list). * **`-Qo `**: Belirtilen dosyanın hangi pakete ait olduğunu gösterir (`o`: owns). ```bash pacman -Qo /usr/bin/htop ``` * **`-Qdt`**: Yetim (orphan) paketleri, yani başka hiçbir paket tarafından gereksinim duyulmayan bağımlılıkları listeler (`d`: dependencies, `t`: unrequired). Bunlar genellikle `sudo pacman -Rns $(pacman -Qdtq)` komutuyla temizlenebilir (`q`: quiet, sadece isimleri listeler). * **`-Qe`**: Açıkça (manuel olarak) kurulmuş paketleri listeler. Bağımlılık olarak kurulanları göstermez (`e`: explicit). * **`-Qk `**: Kurulu bir paketin dosyalarının bütünlüğünü kontrol eder (`k`: check). ## AUR (Arch User Repository) AUR (Arch User Repository), Arch Linux'un resmi depolarında bulunmayan binlerce paketin topluluk tarafından sağlanan yapılandırma betiklerini (PKGBUILD) içeren bir depodur. AUR'daki paketler genellikle kaynak koddan derlenir. **PKGBUILD:** Bir paketin nasıl indirileceğini, derleneceğini ve paketleneceğini tanımlayan bir kabuk betiğidir. **makepkg:** Bir `PKGBUILD` dosyasını kullanarak paketi derleyen ve `.pkg.tar.zst` formatında paket oluşturan araçtır (`pacman` ile birlikte gelir). **AUR Yardımcıları (AUR Helpers):** AUR'dan paket arama, indirme, derleme ve kurma işlemlerini otomatikleştiren araçlardır (örn. `yay`, `paru`). `pacman`'in kendisi doğrudan AUR ile etkileşim kurmaz. **Uyarı:** AUR paketleri topluluk tarafından sağlandığı için resmi depolar kadar denetlenmezler. Kurmadan önce `PKGBUILD` dosyasını incelemek güvenlik açısından iyi bir pratiktir. **AUR Yardımcısı Kurulumu (Örnek: `yay`)** Bir AUR yardımcısını kurmak için genellikle önce onun `PKGBUILD` dosyasını AUR web sitesinden bulup manuel olarak kurmanız gerekir (bootstrap). `yay` popüler bir yardımcıdır: 1. **Gerekli Paketleri Kur:** `base-devel` grubu ve `git` genellikle gereklidir. ```bash sudo pacman -Syu --needed base-devel git ``` 2. **`yay` deposunu klonla:** AUR'dan `yay`'ın PKGBUILD'ini içeren git deposunu klonlayın (genellikle geçici bir dizine). ```bash # Örnek: /tmp dizinine klonlama cd /tmp git clone https://aur.archlinux.org/yay.git ``` 3. **Derle ve Kur:** Klonlanan dizine girin ve `makepkg` ile paketi oluşturup kurun. ```bash cd yay makepkg -si ``` * `m`: Eksik bağımlılıkları `pacman` ile kurar (make dependencies). * `s`: Kaynak kod bağımlılıklarını `pacman` ile kurar (sync dependencies). * `i`: Paket başarıyla derlenirse `pacman -U` ile kurar (install). `makepkg` işlemi sırasında PGP anahtarlarını içe aktarmanız istenebilir. Güvenilir anahtarları içe aktarmak için onay vermeniz gerekir. 4. **(İsteğe Bağlı) Temizlik:** Derleme dizinini silebilirsiniz. ```bash cd .. rm -rf yay ``` **AUR Yardımcısı Kullanımı (Örnek: `yay`)** `yay` kurulduktan sonra, `pacman` komutlarına benzer şekilde hem resmi depolardan hem de AUR'dan paket yönetimi için kullanılabilir: ```bash # AUR'da ve resmi depolarda paket ara yay -Ss # AUR'dan veya resmi depodan paket kur/güncelle yay -S # Sistemi ve AUR paketlerini güncelle (pacman -Syu + AUR güncellemeleri) yay -Syu # veya sadece: yay # Kurulu paketleri kaldır (pacman -R komutlarını kullanır) yay -Rns # AUR paketlerini geliştirme sürümlerini de kontrol ederek güncelle # yay -Syu --devel ``` AUR, Arch Linux'un gücünü ve esnekliğini artıran önemli bir parçasıdır, ancak kullanırken dikkatli olmak gerekir. --- # Agent Instructions: Querying This Documentation If you need additional information that is not directly available in this page, you can query the documentation dynamically by asking a question. Perform an HTTP GET request on the current page URL with the `ask` query parameter: ``` GET https://linux-yonetimi.veriteknik.net.tr/temel-dagitimlar/arch-linux/pacman-ve-aur.md?ask= ``` The question should be specific, self-contained, and written in natural language. The response will contain a direct answer to the question and relevant excerpts and sources from the documentation. Use this mechanism when the answer is not explicitly present in the current page, you need clarification or additional context, or you want to retrieve related documentation sections.